Nutri-score – co oznacza i jak czytać etykiety produktów?

Nutri-Score to dobrowolna, pięciokolorowa skala od A do E, która pokazuje ogólną wartość żywieniową produktu w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml. Najlepiej czytać ją razem z tabelą wartości odżywczych i porównywać wyłącznie produkty z tej samej kategorii. Sprawdź, jak powstaje ocena, co oznaczają poszczególne litery i gdzie algorytm ma ograniczenia.

Co oznacza Nutri-Score?

Kolorowe oznaczenie znajduje się zwykle z przodu opakowania. Ciemnozielone A oznacza najniższy wynik punktowy, a czerwone lub ciemnopomarańczowe E – najwyższy. System nie określa produktu jako zdrowego albo niezdrowego, lecz porządkuje jego wybrane cechy żywieniowe.

Nutri-Score powstał we Francji. Opracował go zespół EREN, czyli Zespół Badań nad Epidemiologią Żywienia, pod kierownictwem Serge’a Hercberga. Po raz pierwszy zastosowano go dobrowolnie w 2017 roku. Oznaczenie ma pomóc szybko porównać na przykład dwa rodzaje płatków śniadaniowych, jogurtów lub gotowych dań.

Nie służy natomiast do zestawiania produktów z różnych grup. Ocena A dla płatków nie oznacza, że płatki są wartościowsze od oliwy z oceną C. Oba produkty pełnią inne funkcje w diecie i zwykle spożywa się je w odmiennych ilościach.

Jak oblicza się wynik Nutri-Score?

Algorytm ocenia skład produktu w stałej ilości – 100 g żywności albo 100 ml napoju. Najpierw przyznaje punkty za składniki, których warto ograniczać, a następnie odejmuje punkty za składniki korzystne. Wynik mieści się w zakresie od -15 do +40 punktów.

System wykorzystuje Skalę Raynera, opracowaną na podstawie modelu przedstawionego przez Mike’a Raynera w 2005 roku. Standardowy wzór wygląda tak: punkty N za składniki ograniczane minus punkty P za składniki promowane. Im niższy rezultat, tym wyższa litera na skali A–E.

Składniki ograniczane

Do grupy N należą wartość energetyczna, cukry proste, nasycone kwasy tłuszczowe oraz sód pochodzący z soli. Każdy z tych elementów może pogorszyć ocenę, jeśli występuje w dużej ilości. W przypadku napojów algorytm uwzględnia także zastosowanie substancji słodzących.

Przykładowe wartości graniczne pokazują sposób działania punktacji. Produkt zawierający najwyżej 4,5 g cukrów na 100 g lub 100 ml otrzymuje korzystniejszą ocenę niż produkt z ponad 45 g. Dla sodu istotne są wartości do 0,09 g oraz powyżej 0,9 g, co odpowiada mniej więcej 0,23 g i 2,25 g soli.

Składniki korzystne

Grupa P obejmuje białko, błonnik pokarmowy oraz udział owoców, warzyw, orzechów i roślin strączkowych. W zaktualizowanym modelu uwzględnia się także wybrane oleje, między innymi oliwę, olej rzepakowy i olej z orzechów włoskich.

Błonnik pokarmowy poprawia wynik, gdy jego ilość jest większa. Najwyżej punktowane są produkty zawierające ponad 3,5 g błonnika na 100 g lub 100 ml, podczas gdy 0,7 g albo mniej daje słabszy rezultat. Białko również podnosi notę, szczególnie przy zawartości przekraczającej 8 g.

Nutri-Score porównuje zawsze 100 g lub 100 ml produktu, a nie typową porcję zjadano podczas posiłku. Dlatego ocenę trzeba zestawić z wielkością porcji podaną na opakowaniu.

Przykład obliczenia

Dla niskotłuszczowego jogurtu suma punktów N wynosi 1, a suma punktów P – 2. Rachunek jest prosty: 1 − 2 = −1. Taki wynik mieści się w przedziale od -15 do -1, dlatego produkt otrzymuje oznaczenie A.

Jak czytać etykietę w sklepie?

Najpierw porównaj produkty o podobnym przeznaczeniu. Sprawdź Nutri-Score, a potem ilość cukrów, soli, tłuszczów nasyconych i błonnika w tabeli wartości odżywczych. Sama litera nie mówi, ile produktu zjadasz ani jak często pojawia się on w jadłospisie.

Znaczenie ma także lista składników. Algorytm nie ocenia bezpośrednio witamin, składników mineralnych, przeciwutleniaczy, rodzaju błonnika, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych ani konserwantów i barwników. Nie bierze też pod uwagę stopnia przetworzenia żywności.

Co może zmylić kupującego? Produkt wysoko przetworzony może otrzymać dobrą ocenę po zmianie receptury, choć nadal zawiera wiele dodatków. Z kolei oliwa, miód, sok lub dojrzewający ser mogą wypaść słabiej, mimo że są elementami tradycyjnego sposobu żywienia i dostarczają określonych składników.

Gdzie stosuje się ten system?

Logo pojawia się na wybranych produktach posiadających obowiązkową informację o wartości odżywczej. Nie stosuje się go między innymi do świeżych warzyw i owoców sprzedawanych bez etykiety, żywności dla niemowląt, preparatów do żywienia medycznego oraz produktów przeznaczonych dla osób chorych.

Nutri-Score jest dobrowolnym oznaczeniem. Przyjęto go formalnie w kilku państwach europejskich, między innymi we Francji, Belgii, Szwajcarii, Niemczech, Luksemburgu i Holandii. W Polsce znajduje się na części opakowań, lecz nie ma jednolitego krajowego obowiązku jego stosowania.

Rozporządzenie 1169/2011 określa zasady przekazywania konsumentom informacji o żywności. Samo logo nie zastępuje pełnej etykiety. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, czyli EFSA, nie zatwierdził Nutri-Score jako oświadczenia zdrowotnego.

Jakie są zalety i ograniczenia Nutri-Score?

Największą zaletą jest szybkość odczytu. Pięć kolorów i liter może ułatwić wybór osobie, która nie ma czasu analizować całego składu. Badanie opublikowane w 2024 roku powiązało dietę z większym udziałem produktów o lepszych ocenach z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, choć taki wynik nie oznacza, że sama etykieta zapewnia ochronę zdrowia.

Ograniczenia wynikają z uproszczonego algorytmu. Ocena nie uwzględnia indywidualnego zapotrzebowania, alergii, chorób, wielkości porcji ani całego jadłospisu. Nie pokazuje również różnicy między cukrem naturalnie obecnym w produkcie a dodatkiem technologicznym.

Specjalne zasady dotyczą serów, tłuszczów i olejów oraz napojów. Dla serów białko uwzględnia się niezależnie od sumy punktów negatywnych, natomiast przy tłuszczach analizuje się stosunek nasyconych kwasów tłuszczowych do całkowitej ilości tłuszczu.

Do szybkiego sprawdzania oznaczeń można użyć aplikacji Nutri Score Scan, która skanuje kod kreskowy i wyświetla ocenę oraz dane żywieniowe. Wynik z narzędzia cyfrowego także należy traktować jako pomoc przy porównaniu podobnych produktów, nie jako diagnozę jakości całej diety.

Litera A nie jest certyfikatem zdrowotności, a litera E nie oznacza produktu zakazanego. O częstotliwości spożycia decydują także porcja, skład całego jadłospisu i indywidualne potrzeby organizmu.